Fotoğraf ve Videolarınızı Nasıl Lisanslar ve Satarsınız? Başınıza Neler Gelebilir?

Uzun süredir stok (stock) fotoğrafçılık ile ilgileniyorum, önceden hobi olan bu iş bir süredir yaşam tarzım. Durum böyle olunca, fotoğraf ve videoların lisansı, telifi ve satışları konusunda hatrı sayılır bir tecrübe kazandım.

Bu yazıda, stok görsellerin yanı sıra, stok sınıfına girmeyen hatta viral olan veya olabilecek görsellerin satış ve lisanslama konusuna da değinmeye çalışacağım.

Nelerden bahsedeceğim:

  1. Fotoğraf ve videoların global ajanslar aracılığıyla ile lisanslanması ve satışa sunulması.
  2. İzinsiz çekilen bir veya birden fazla kişinin yer aldığı fotoğraf veya videonun satışa sunulması ve hukuki tarafı.
  3. Cep telefonu ile çekilen fotoğraf ve videoların stok siteleri dışında telifi, lisansı ve satışı.

1. Fotoğraf ve Videoların Global Ajanslar ile Lisanslanması ve Satışa Sunulması

Lisanslama ve telif konusunda hukuken çok farklı çözümler var fakat ben, satış ve lisansı bir arada nasıl pratik olarak çözersiniz bundan bahsedeceğim. 

Lisanslamak istediğiniz fotoğraf ve videolarınız bir stok fotoğraf sınıfına giriyorsa Shutterstock, Adobe Stock, Gettyimages, Pond5 gibi stok görsel satışı yapan stok ajanslarında hesap açarak hem satışa sunabilir hem de lisanslayabilirsiniz. Olası bir telif ihlalinde lisansör olarak satışa sunduğunuz stok ajansını gösterebilirsiniz. 

Eğer stok değil de daha sanatsal fotoğraflar çekiyorsanız. Saatchi, Artsper, Artfinder ve FineArt America gibi sitelerde şansınızı deneyebilirsiniz. 

Yaşanan Sorunlar ve Çözümleri

Örnek: Lisans Sınırlarını İhlal Eden Kullanım

Birisi sizin görselinizi stok ajanslarından aldı diyelim ve aldığı lisans aslında online ortamda kullanmak için ama müşteri bunu açık hava veya TV reklamlarında kullandı diyelim. Malum lisansların da çeşitleri var ve buna göre para ödüyor müşteriler. Böyle bir durumu gördüğünüzde (Türkiye’de çok yaşanıyor.) Bu durumu görselin satıldığı stok ajansına bildirebilirsiniz. Eğer birden fazla ajansta satıyorsanız benim gibi ve hangi satışın kötüye kullanıldığını bilmiyorsanız hiç beklemeden ihtar çekebilirsiniz. Türkiye kanunları da telif konusunda çok sıkıdır ve af yoktur. Cezasıyla birlikte öderler, ödüyorlar ve çoğu iş mahkemeye gitmeden çözülüyor, o derece çekiniyorlar.

2. İzinsiz Çektiğiniz Bir veya Birden Fazla Kişinin Fotoğrafını veya Videosunu Nasıl Satabilirsiniz? 

Sosyal medyada arada sattığım fotoğraflarla ilgili bilgileri paylaşırım. Galiba ilk defa konusu insan olan spontane bir fotoğraf paylaşınca sıkça soruldu “Bunu nasıl sattınız? İzin aldınız mı? İzin yoksa nasıl satılabiliyor?”

Dışarıda, özellikle sokakta çektiğiniz bir fotoğraf ve videoda fazlaca insan olması normal. İnsan veya sanat eseri içeren görsellerin ticari amaçla (commerical) kullanılabilmesi için fotoğraftaki her kişiden yazılı, imzalı model sözleşmesi almanız ve bunu stok ajansına yüklemeniz gerekiyor fakat yukarıdaki fotoğrafta bunu yapmadım. Peki nasıl satıyor? Devam edelim…

Bir modelle anlaşıp sözleşme imzalayıp, kurgu çekmiyorsanız sokakta tanımadığınız birine sözleşme imzalatacak haliniz yok. Yukarıdaki keşiş örneğinin yanında aşağıda yine en çok satan fotoğraflarımdan olan Khao San Road fotoğrafındaki yüzlerce kişiden sözleşme almak olasılık dahilinde bile değil. Hatta aşağıdaki örnekte marka ve mekan isimleri göründüğü için kimse olmasa bile bu sefer marka ve mekanlardan yazılı izin almam gerekiyor. Kabus gibi, neyseki bir çıkar yol var.

Peki bu durumda nasıl oluyorda ben bunu satabiliyorum? Ne hakla?

Hayatımın en fantastik gecelerinin geçtiği ve çok satan fotoğraflarımdan Khao San Road, Bangkok Sizce buradaki herkesten sözleşme alma imkanınız var mı? :)

Böyle fotoğrafları ticari (commerical) değil, editöryal (editorial) lisansla satışa sunabilirsiniz. Hukuken, kamuya açık ortak alanlarda özel hayat geçerli sayılmadığından, çekilen fotoğraflar fotoğrafçıya aittir fakat fotoğrafa konu olan kişilerin izinleri olmadan ticari bir yüz olamazlar.

İşte editöryal (editorial) lisans burada devreye giriyor. Siz bu tip fotoğrafları editöryal lisansla yüklediğinizde, bu fotoğrafı satın alan kişiler haber, belgesel, marka içeriği olmayan yazılar, vloglar ve kamu spotlarında kullanılabiliyor fakat ticari bir iş için asla kullanamıyorlar. Kısaca dışarıda rahatça insanları çekip, bunları da editöryal lisansla gayet satışa sunabilirsiniz.

Peki fotoğraftaki birisi kendini TV’de veya haberde görüp şikayetçi olursa?

Eğer sözleşme yaptığınız bir modelse ve daha sonra sorun çıkarmak isterse kazanma ihtimali yok çünkü ajansa yüklenen sözleşmede modelin ıslak imzası ve vesikalık fotoğrafı yanı sıra diğer kimlik bilgileri de gerekiyor. Model bunu vermeden sizin bilmeniz imkansız. Stok ajanslarında da birçok kural sivil havacılıktaki gibi acılarla yazılmıştır. Bu nedenle ne fotoğrafçıya, ne modele, ne müşteriye açık kurnazlık kapısı yoktur.

Editöryal bir fotoğrafta kendini gören kişi şikayetçi olursa?

Burada editöryal lisansla satışa sunduğunuz için sorumluluk öncelikle kullanan kişi veya kurumda. Eğer ticari amaçlarla kullanmamışlarsa, editöryal lisans ihlal edilmemişse ortada bir suç olmaz fakat editöryal lisans sınırları ihlal edilmiş, ticari amaçlarla kullanılmışsa bu durumda yine sizlik bir sorun yok bu tamamen görseli alan ve lisansı ihlal eden kişiyi bağlar. Ajanslarda son kullanıcı ve satış sözleşmelerinde bu duruma atıfta bulunulur. İçiniz rahat olabilir. Editöryal fotoğrafı yüzünden başı derde giren bir fotoğrafçı görmedim ama lisansı ihlal ettiği için fahiş tazminatlar ödeyen markalar gördüm.

ÖNEMLİ: Tüm lisanslarda dikkat edilmesi gereken şey, modelin veya birden fazla insanın yer aldığı editöryal fotoğrafların, fotoğraftaki şahısların kişilik haklarını ihlal etmemesi, kişiyi utandıracak (müstehcen sitelerde) ve yüz kızartıcı olarak görülen çalışmalar için (uyuşturucu ile mücadele, sigara paketi üstündeki fotoğraflar gibi) bir yüz olmaması gerekiyor. Bu ayrı bir lisansla düzenleniyor. Zaten bu durumda da yine fotoğrafçı açısından bir bağlayıcılık pek yok çünkü ajansların hemen hepsinde bu maddeler müşterilere kullanıcı sözleşmesinde yer alıyor ve olası bir ihlalde yine fotoğrafçı değil kullanan kişi sorumludur.

3. Cep Telefonunuzla Amatörce Çektiğiniz Şeyi Nasıl Lisanslatır ve Satarsınız?

Ah şu neredeyse bir haftamı yiyen gülen maymun.

Bu fotoğrafın kısa hikayesinden bahsedeyim önce, çünkü telif sorunları kısmında bahsedeceğim örnek için gerekli. Bir grup yabancı arkadaşla çıktığımız gezide öndeki arkadaşım Victor’a maymunu çekmesi için telefonumu vermiştim. Daha sonra anı ve instagram hikayeleri paylaşmaları için videoyu araçtaki herkesle paylaştım. Ülkelerimize dönünce araçtakilerden Mark “videoda maymun çok farklı gülmüş” dedi. İtiraf etmek gerekirse biz oradayken çok fark etmedik bu gülüşü, çok anlıktı ve bizde gülüp geçtik. Neyse, Mark bana iki kare gönderdi ben de herkese haber verip Reddit’te paylaştım. O zamanlar biraz yayıldı Pokemon uyarlaması yapıldı güzeldi :)

Aradan zaman geçti, Mayıs 2020’de instagram hesabımda story olarak paylaştım ve ertesi gün milyonluk yerli hesaplarda paylaşıldı, sonra yabancı milyonluk hesaplarda. Çoğu hesap kaynak gösterdi sağolsun ama olay virale döndü burada da sıkıntı yok, Mark, Victor ve kız arkadaşları paylaşan hesaplara kaynak belirtmeleri için uyardıklarını ama etkisiz olduğunu söyledi, aslında pek umrumuzda değildi ama Mark’ın “Bu bizim ortak anımız, senin de videon böyle bırakma, anlarsın bu işlerden” sözüyle “anlarım tabi” diyerek daha önce de birkaç içerik yüklediğim Jukin Media’ya içeriği gönderip, lisanslattım. Ajans aynı gün videonun telifini satın aldı.

Peki böyle amatörce çekilmiş bir video hangi ajansın ne işine yarayacak? 

Jukin Media gibi son kullanıcıların, sade vatandaşların ürettiği amatör görsel içeriklere odaklı çalışan (user-generated entertainment) ajanslara, çektiğiniz videoları gönderebilirsiniz. Bu ajanslar bu videoları lisanslıyor ve milyonlarca abonesi olan ve çok farklı isimlerle gördüğümüz Youtube kanallarında paylaşıyor. Youtube’a içerik üretmiş ve reklam gelirini artırmış oluyor, o videoyu başka biri paylaşırsa telifi kendine ait olduğu için dilerse kaldırtabiliyor veya paylaşan kişinin reklam gelirini de kendisi alıyor. Youtube’un müzik konusunda uyguladığı telif / gelir sisteminin aynısı. 

Bu kadarla da kalmıyorlar. TV programlarında, haberlerde, reklamlarda veya markaların sosyal medyadaki reklam ve viral çalışmalarında bu videoları göstermek isteyenler olursa, onlara da lisans satıyorlar ve sattıkları her lisanstan da size %40 oranın pay veriyorlar. Ayrıca telif takibini de kendileri yapıyor, üzerinizden de yük kalkıyor.

Bu arada Jukin Media Türkiye’den aldığı bir video ile de güzel iş çıkardı. Aramızdan ayrılan Yeşim kedi ‘yi hatırlarsınız. Her gün aynı saatlerde aynı kasap dükkanına girip, yemeğini alan kedi. Bu video dünya çapında çok fazla ilgi görüp viral olunca, Jukin Media bu videoyu çeken kişiden telifini satın aldı ve tek hak sahibi oldu. Aynı şekilde her satış için de video sahibine %40 ödemeyi taahhüt etti.

Peki videoyu paylaştığınız diğer kişiler de telif talep edebilir mi?

Bir videoyu WhatsApp veya diğer mesajlaşma yazılımları üzerinden paylaştığınızda meta bilgileri silinir fakat görselin orijinali sizde olduğundan eser sahibinin siz olduğunu kanıtlayabilirsiniz. Bizim bu grupta böyle bir şey olmadı hatta beni zorladı arkadaşlar telifi almam için ama hayat bu bir eğlence ortamında o an arkadaşlarınızla veya ailenizle paylaştığınız görsel viral olursa önce o kişilerle konuşup izin almak (arkadaşlıklar lisanstan ve teliften önemlidir) daha sonra lisanslatıp telifi yönetmek en doğrusu olacaktır.

Bazı görsellerde birden fazla kişi yer alabilir tanıdığınız veya tanımadığınız… Bu kişiler telifden pay talep edebilir veya siz pay vermek isteyebilirsiniz. Bunu da dilerseniz siz bahsi geçen kişilerle yazılı olarak anlaşıp ayrıca yönetebilirsiniz veya bazı ajanslar sözleşmede telif hissedarlarını soruyor oraya yazabilirsiniz.

Bu arada, telifi Jukin Media’ya sattıktan sonra bu yazıyı yazarken, milyonlarca takipçisi olan bir Türk sosyal medya hesabındaki bahsi geçen fotoğrafı kaldırtmış ajans. Telifin satış tarihinden önce kaynak olarak beni göstermişti bunda bir sorun yok fakat fotoğrafa hesap sahibi kendi adını yazınca telif ihlali sayılmış. Bu konularda ne kadar sıkı olunduğunu göstermek adına sıcak bir örnek oldu.

Ara sıra gelen sık soruları bir arada cevaplamaya çalıştım. Umarım verimli olmuştur.

Teşekkürler.

10 Yorum Var

  • Mehmet Ali

    Son kullanıcılardan görsel toplayıp youtube kanalında yayınlayıp gelir elde etmek çok cin fikir. Arkadaşım youtube kanalı açıp derlediği komik videolar paylaşıyordu ama reklam geliri sıfıra yakın ve üstüne üstün izlenme sayısı yüksek belki bu sebeple

  • Ahmet Demirci

    İnsanların komik videolarını toplayıp kendi açtıkları youtube kanallarında paylaşıp para kazanmak. Abi yok artık çok iyi fikir değil mi? Gerçekten güzel fikir ama düşündüğün zaman çok çok çok iyi :D

  • Merdan Yılmaz

    Hocam şimdi doğru mu anladım? Jukin adında bir ajans var. Bu ajansa insanlar girip bilerek ya da bilmeyerek çektikleri komik korkunç her ne ise bunları yüklüyorlar?? Bu ajansın youtube’da büyük takipçili kanalları var? Burada telif hakkı sahibi olarak yayınlıyor ve reklam geliri elde ediyor üstelik aynı videoyu paylaşanlarıda isterse sildiriyor isterse reklam gelirini alıyor? Eğer bu videolar markalara satılırsa pr için veya tv programları alırsa lisans satıyor ve video sahibine de para veriyor. Kendisi youtube’da kullanmak için de başta cuzi ücret ediyor video sahibine? Doğru muyum hocam?

    • Ahmet Çığşar (Yazar)

      Merhaba, aynen öyle :) Gayet güzel özetlediniz ajansın çalışma tarzını.

  • Enes faruk balcı

    Hocam peki ne tarz stok fotoğraf çekiyorsunuz içerik olarak? Portföyünüzü paylaşsanız bir fikir sahibi olsak. Mümkünse tabi.

    • Ahmet Çığşar (Yazar)

      Selam, belli bir tarzım yok aslında yaşam tarzı, yemek, seyahat ve editorial çekiyorum. Google’da adımla aradığınızda tüm stok sitelerindeki portföyüm çıkıyor.

  • Yunus

    Keyifle okudum. Bu arada yeni okuma fırsatı bulabildim :) Oldukça aydınlatıcı bir içerik olmuş. Paylaşım için tekrar teşekkür ediyorum. Editöryal yüklemelere de başlayayım :)

    • Ahmet Çığşar (Yazar)

      Teşekkürler Yunus :) beğenmene sevindim.
      Kolay gelsin

  • Erman

    kafa açtı, teşekkürler

    • Ahmet Çığşar (Yazar)

      Ben teşekkür ederim yorum için

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir